به نام خدا

 مقدمه

مرغ يکی از مخلوقات با ارزش خالق يکتا و يکی از موجوداتی است که  خوشبختانه تا کنون مطالعات زيادی پيرامون  حيات  آن و رفتار شناسی آن انجام گرفته است .

در اين تحقيق سعی شده است تا به مطالبی پرداخته شود که دانشجويان تازه وارد و عموم مردم به راحتی آن را دريابند . و به همين دليل کمتر به جزئيات و مسائل ريز پرداخته شده است .

هدف اين تحقيق آشنايی بيشتر با موجودی به نام « مرغ »  است و اميد دارم که مفيد واقع شود .

مطالب ارزشمند استاد گرانقدر ، جناب آقای دکتر جلالی ، در ارايه ی اين تحقيق

نقش مهمی داشته و به همين دليل لازم است در ابتدا از اين استاد عالی مقام ، تشکر ويژه ای داشته باشم .

""""""""""""""""""""""""""""""""""""""

مرغ

انسانها از زمانهای بسيار دور به نگهداری مرغ پرداخته و آن را پرورش می دادند . مرغ از هندوستان به شمال و جنوب کره زمين منتقل شده و آريائيان در اين عمل نقش عمده ای داشته اند .

مرغان وحشی اجداد مرغان اصلی امروزی می یاشند . موطن اصلی اين مرغان در مرکز و جنوب هندوستان ، هيماليا ، برمه ، سيلان و جزاير مالزی و جنوب جاوه بوده است .

انواع مرغان وحشی :

     1 -  مرغ جنگلی يل گالوس لافايت ( به رنگ قرمز و زرد )

     2 -  مرغ خاکستری يا گالوس سنراتی ( به رنگ خاکستری )

     3 -  مرغ قرمز جنگلی به نام علمی گالوس بانکی وا

     4 -  مرغ جنگلی جاوه ای يا گالوس واريوس ( به رنگ سبز ) .

مرغها از نظر تيپ به دو دسته تقسيم می شوند :   گوشتی   و   تخم گذار ( تيپ تخم گذار بدنی لاغر و استخوانی دارد و قدرت تخم گذاری بسيار بالا ) .

از نظر گروههای جغرافيايی مرغها به سه دسته تقسيم می شوند : گروههای آمريکايی – آسيايی – انگليسی .

صفات ظاهری مرغها که موجب تفرق آنهاست به شرح زير می باشند :

رنگ پرها ( ساده – مخلوط ) – شکل تاج ( ساده – گلسرخ – نخودی – توت فرنگی 0 v  شکل ) –

رنگ پوست نيز يکی از صفات ظاهری است ، اما نقش کم رنگ تری در تقسيم بندی انواع مرغها دارد .

نژادهای بومی ( ايران ) : مرغان بومی از لحاظ توليد تخم مرغ و گوشت بازده کمی دارند و به همين دليل بيشتر اين توليدات به مرغداری صنعتی مربوط است . اما در کل چند نژاد بومی در ايران وجود دارد :

 1 – نژاد لاری ( معروف به خروس جنگی ، دارای بدنی اسکلتی با استخوانهای درشت و عضلات قوی در سينه و ران می باشد که شايد همين خصوصيات باعث شده تا آن را جنگی نيز بنامند . موطن اوليه ی آن آسيای شرقی بوده و از آنجا به ايران و همچنين افغانستان آوورده شده است . موطن ايرانی اطن نژاد ، شهر لار می باشد ) . اين مرغها دير بالغ می شوند و در نتيجه تعداد کمی دارند و به همين دليل ( تعداد محدود آنها ) و همچنين استفاده های تجارتی آنها در مسابقات و شرط بندی ها ، قيمت آنها گران است . بازده توليد آنها از نظر تخم مرغ و گوشت پايین است .

2 – نژاد مرندی

3 – نژاد گردن لخت و زرده کرک .

مرغ در میان مذاهب گوناگون :

در یونان باستان، مرغ ها را نمی کشتند. چون آن را نوعی حیوان خارجی قلمداد می کردند. خروس، مظهر شجاعت و دلاوری به حساب می آمد. یونانی ها اعتقاد داشتند که حتی شیر هم از خروس می ترسد.

مردمان رم از مرغ چه در حال پرواز و چه هنگام غذا خوردن برای پیشگویی های خود استفاده می نمودند. مرغ همچون کلاغ یا جغد ، نشانه خاصی محسوب می شد؛ بدین معنا که ظاهر شدنش در بالای سر یا طرف چپ بدن، خبر از وقایع خاصی داشت.

برای فال گرفتن معمولاً از مرغ استفاده می کردند. زمانی که نیاز به پیشگویی بود، قفس مرغ را باز نموده و نوعی کيک   مخصوص را خارج از قفس مرغ قرار می دادند. اگر مرغ از قفس خود بیرون نمی آمد که کیک را بخورد، یا از خود سر و صدا در آورده و بال هایش را بهم می کوبید، بدان معنا بود که فال بد آمده است. اگر مرغ کیک را با ولع می خورد، فال، خوب آمده بود.

در 249 سال قبل از میلاد مسیح، ژنرالی بنام پابلیوس کلادیوس قبل از شروع به جنگ، با کمک مرغ ها فالی گرفت تا وضعیت جنگ را پیش بینی نمایند. متأسفانه او به فال خود که بد آمده بود توجهی نکرد و در جنگ شکست سختی خورد و تمام کشتی ها و افراد او غرق شدند. وقتی او به رم بازگشت، به خاطر توجه نکردن به فالش مجازات سختی شد.

در برخی آیین ها، مرغ نمادی از نور الهی است و همچون نگهبانی در برابر شرارت های ابلیس می باشد.
از مرغ در کتاب مقدس انجیل هم استفاده شده است و در آنجا، نمادی از هوشیاری وخیانت محسوب شده است.

در بسیاری از داستان های رایج میان عامه مردم اروپا، گفته شده که ابلیس، با اولین بانگ خروس صبح هنگام فرار می کند.

در کشور اندونزی، در مراسم مذهبی از مرغ استفاده می کنند. آنها مرغ را وسیله ای برای دفع ارواح شیطانی که ممکن است در مراسم حضور داشته باشند می دانند. مردم اندونزی پای مرغ را می بندند و آن را در طول مراسم نگه می دارند. عقیده شان این است که هر روح شیطانی که در مراسم حضور داشته باشد، داخل بدن مرغ رفته و دیگر وارد بدن افراد حاضر در مراسم نمی شود. پس از پایان مراسم، پای مرغ را باز نموده و مرغ به زندگی عادیش باز می گردد. در برخی فرهنگ ها، مرغ را قربانی می کنند؛ اما مردم اندونزی چنین کاری را با مرغ انجام نمی دهند.

در برخی مراسم مذهبی هم از جنگ خروس ها استفاده می کنند و ریختن خون خروس، نماد و نشانی از پاکی می باشد.

جنگ خروس ها :

به مرغ نر، خروس می گویند. از قدیم جنگ بین خروس ها معروف بوده و عده زیادی به تماشای اینگونه مراسم می رفتند. امروزه در بیشتر کشورها مسابقه جنگ خروس ها ممنوع است. اما در ایالات متحده آمریکا، مکزیک و آسیای جنوب شرقی هنوز مرسوم است. این مسابقه یکی از سنت های قدیمی یونان باستان به حساب می آمد. قبل از آغاز مسابقه، به خروس ها سیر و پياز می خوراندند تا حالت تهاجمی شان افزایش پیدا کند.

پرورش مرغ از چند نظر قابل اهميت است :

 1 – به عنوان يک منبع درآمدی در مزرعه است ، چرا که درصدی از درآمد توليدات کشاورزی را محصولات حاصل از پرورش طيور شامل می شوند .

 2 – به عنوان يک منبع غذايی به مصرف انسانها می رسد و همچنين تخم مرغ حاصل از پرورش مرغ نيز مصرف بالا و قابل توجهی دارد .( مرغ همچون گوشت در تهیه بسیاری از غذاها به عنوان منبع پروتئين به کار می رود. از مرغ به اشکال مختلف در تهیه ی غذاها استفاده می کنند. کباب کردن، پختن و سرخ کردن مرغ، از رایج ترین روش های آماده نمودن مرغ برای مصرف می باشند. امروزه نوعی دیگر از روش های پخت مرغ به روش های قبلی اضافه شده و آن هم مرغ ناگتس است که از انواع غذاهايی است که سریع آماده می شوند.
در 161 سال قبل از میلاد مسیح، طبق قانون مصرف مرغ هایی که آنها را به روش مخصوصی چاق کرده اند، ممنوع اعلام شد. این مرغ ها را با استفاده از خوراکشان که از نانی بود که در شیر خیس خورده بود چاق می کردند. تصور پرورش دهندگان این مرغ ها این بود که گوشت مرغ با این روش، بسیار لذیذ و خوشمزه خواهد شد.
مردم یونان با استفاده از مرغ پخته، 17 نوع غذای متفاوت که هرکدام سس مخصوص خود را دارند، تهیه می کنند. از اغلب قسمت های مختلف بدن مرغ برای تهیه خوراک های گونانگون استفاده می شود: از سینه، ران، سنگدان، جگر، گردن و دیگر اجزای بدن مرغ غذا تهیه می کنند.

 تخم آن که به تخم مرغ معروف است یکی از مواد غذایی لذیذ محسوب می شود. (

3 – گوشت و تخم مرغ و فراورده های آنها در امور تکنولوژيک و صنعتی کاربرد فراوان دارند . به عنوان مثال از پر مرغ در ساخت مواد غذايی دام وطيور ، توليد کود و ابزارهای مختلف استفاده می شود و از مدفوع مرغ در ساخت غذای دام و کود کشاورزی بهره برداری های مختلف به عمل می آيد .

 4 – کاربرد تحقيقاتی مرغ ها نيز يکی ديگر از مسائلی است که اهميت اين موجودات را برای ما نشان می دهد . به عنوان مثال ، جوجه به عنوان ماده مصرفی در آزمايشگاهها نسبت به موش و خوکچه ی هندی ، ارزانتر و قابل دسترس می باشد .

برخی ازنکات مهم در پرورش مرغ :

به افرادی که دارای مرغدانی های کوچکی در مزارع و اطاف خانه های خود هستند توصيه می شود که مرغدانی ها باید در جهت جنوب شرق قرار گرفته و نزدیک به آشپزخانه باشند.  چون دود برای حیوان مفید است. مرغدانی ها باید سه اتاق و یک اجاق داشته باشند.

به جوجه ها برای غذا معمولاً بلغور جو، آرد نخودچی و سبوس جو می دهند. از خود گندم  استفاده          نمی شود؛ چون برای جوجه ها ضرر دارد. از تفاله  انگور هم برای خوراک مرغ استفاده می شود، به شرطی که زمان تخم گذاشتن مرغ ها به پایان رسیده باشد. این زمان تقریباً اواسط نوامبر (اواخر آبان) است. اگر موقع تخم گذاری از تفاله انگور به عنوان غذای مرغ استفاده شود، تعداد تخم مرغها  کم شده و اندازه شان کوچک می شود. معمولاً باید تفاله انگور را با مقداری سبوس مخلوط نمایند. مرغ ها اغلب پس از پایان زمستان و با آغاز گرما شروع به تخم گذاری می کنند. دادن جوی نیم پز به آنها تعداد تخم ها را زیاد می کند. معمولاً جو را با برگ و دانه یونجه یا ارزن مخلوط می کنند. مصرف روزانه دو فنجان جو برای مرغ ها مفید است.

به کسانی که در کار پرورش مرغ هستند پیشنهاد می شود که مرغ هایی که بیشتر از سه سال عمر کرده اند را بکشند، چون این مرغ ها دیگر قادر به تولید تخم مرغ خوب نیستند.

( استرس ناشی از صدا ) :

همیشه پیشنهاد شده است که محل پرورش طیور بایستی دور از نواحی پرسروصدا مانند جاده های اصلی و صنایع مکانیکی سنگین برپا شود . ولی میتوان تعداد زیادی از فارمها را دید که این پیشنهاد را نادیده گرفته اند .

نصب ژنراتور برق در یک محل نامناسب در فارم میتواند منبع بسیار بزرگی از ایجاد سروصدا باشد . مدارکی وجود دارد که نشان میدهد مرغها در مکانهای پرسروصدا غذای کمتری را مصرف میکنند که نتیجه آن کاهش میزان وزن و همچنین کاهش بازده غذایی میباشد .

این اثرات بعنوان واسطه ایی برای تغییراتی عملی در سیستم خارجی بدن طیور میشود . برخی از این تغییرات در سیستم خارجی بدن عبارتند از : تغییرات در اعصاب ، اندوکرین و سیستم گاسترواینتستینال میباشد . این تغییرات سبب تسکین استرس بوجود آمده می شوند .

در فارمهای کوچک که محیط پرورش ، یک فاکتور محدودکننده است کاهش استرس صدا ممکن است که یک رویکرد عملی نباشد . در اینگونه موارد نصب صداگیر و یا قراردادن وسایل صداساز در خارج از محیط قابل بررسی خواهد بود .

( اهميت آب در صنعت مرغداری ) :

اهمیت آب به حدی است که حیوانی که از آن محروم شده باشد سریع تر از حیوانی که از تمام مواد غذایی دیگر محروم شده باشد می میرد. آب حداقل ۵۵ درصد وزن زنده مرغ و ۶۵ درصد وزن تخم مرغ و حدود ۸۵ درصد وزن بدن یک جوجه تازه متولد شده را تشکیل می دهد. مقدارمصرف آب تحت تأثیر دمای محیط و فاکتورهای دیگر متغیراست.

آب آشامیدنی از فاکتورهای مغذی و حیاتی است که برای رشد مطلوب و کنترل حرارت بدن، ضرورت داشته و باید همیشه در دسترس باشد. آب یکی از مواد متشکله تمام سلولها و بافت های حیوان می باشد و محیطی است برای انجام تمام فرآیندهای بدن ، وجود آب برای فرآیندهای هضمی تأکیدا" لازم می باشد. بعلاوه آب به عنوان یکی از اجزاء ترکیبات خون ، مواد غذایی را از یک قسمت بدن به قسمت دیگر انتقال می دهد.  آب در تنظیم درجه حرارت بدن نقش مهمی را بعهده دارد.
اهمیت آب به حدی است که حیوانی که از آن محروم شده باشد سریع تر از حیوانی که از تمام مواد غذایی دیگر محروم شده باشد می میرد. آب حداقل ۵۵ درصد وزن زنده مرغ و ۶۵ درصد وزن تخم مرغ و حدود ۸۵ درصد وزن بدن یک جوجه تازه متولد شده را تشکیل می دهد. مقدارمصرف آب تحت تأثیر دمای محیط و فاکتورها دیگر متغیراست.
در تمام اوقات ترجیح داده می شود که آب شیرین فراوان و تمیز و خنک در دسترس مرغ باشد. در صورتیکه مرغها نتوانند تمام آب مورد احتیاج خود را بدست آورند ، آنها به همان نسبت خوراک کمتری مصرف می کنند.متوسط مصرف آب ۲ تا ۳ برابرمصرف خوراک می باشد.
توجه داشته باشید که تأمین آب به مقدار کافی برای ابقاء مصرف خوراک بطور طبیعی لازم می باشد. پرریزیهای جزئی در مرغهای تخمگذار غالبا" ممکن است نشانه آن باشد که مرغ بعضی اوقات نتوانسته است مقدار آب کافی مورد احتیاج خود را برای مدت کوتاهی بدست آورد( یک تا دو روز). آب باید عاری از باکتریهای مضر، مواد جامد و یا شناور اضافی باشد. مواد محلول در آب ممکن است اضافی بوده و ضرورت تغییر فرمول خوراک را باعث گردند. در صورتیکه نمک محلول ( کلرورسدیم ) محتوی آب زیاد باشد ضرورت دارد که در تنظیم کردن بقیه مواد جیره غذایی ، میزان نمک آب مورد توجه قرارگیرد.
وجود نمک زیاد سبب Flushing ( آبکی شدن فضولات ) می گردد که باعث مرطوب شدن بستر می گردد.درمواردی که آب محتوی نیترات یا نیتریت زیاد باشد وضعیت شدیدتری بوجود می آید. در پاره ای از مناطق کشور، آب های سطحی و چاههای کم عمق ممکن است محتوی مقادیر خطرناک نیترات ها و نیتریت ها باشند. مقدار ۱۰ قسمت در میلیون (PPM) به عنوان ماکزیمم حد مجاز مقدار ازت نیترات برای مصرف انسان درنظرگرفته شده است . مقادیر زیاد ازت نیتراتی سمی بوده و مقادیر کمتر باعث اختلال در جذب ویتامین A و مواد غذایی دیگر می گردد.توجه فرمایید آب آشامیدنی که حاوی ۵۰ قسمت در میلیون و یا بیشترازت نیتراتی باشد هیچگاه نباید مورد مصرف طیور قرار گیرد. در جهت بهداشتی نگهداشتن آبخوریها هر روز آنها را تمیز نمایید تا از رشد کپک در آنها جلوگیری گردد. در ذیل مشخصات آب استاندارد قابل قبول ذکر گرديده است

باکتری در حد قابل قول

6 تا 8 ppm

فلورايد2/1  ppm

نيتريت 4 قسمت در ميليون

سولفات ۲۵۰ قسمت در میلیون

آهن ۳/۰ قسمت در میلیون

سختی کل 180 قسمت در ميليون

t.d.s   ماکزيمم 1500 قسمت در ميليون .

( اهميت مس در تغذيه ) :

مس يکی از عناصرمعدنی مورد نياز(اما به صورت کم نياز ) حیوانات و بخصوص طيور است . اما بايد تا حد مجاز و استاندارداز اين عنصر استفاده نمود چرا که مقادير مازاد آن می توانند نقشی منفی داشته باشند . مس مورد نياز جوجه ، از 0 تا 8 هفتگی =  5 ميلی گرم در کيلو گرم  ، از 8 تا 12 هفتگی = 5 ميلی گرم در کيلو گرم ، و در مرغ از 20 هفتگی و همچنين بعد از 40 هفتگی برابر است با 5 ميلی گرم در کيلوگرم .

از اين مطلب میتوان چنين نتيجه گيری کرد که مس عنصری است که در تمام مراحل زندگی يک مرغ ميزان ثابتی در جيره ی غذايی دارد و به همين دليل يکی از عناصر کم نيازاما  مهم  در جيره بوده که بايد مرغداران و پرورش دهندگان در هنگام جيره نويسی توجه بيشتری به آن و عناصر مشابه آن داشته باشند.

کمبود مس باعث بروز بيماريهای مختلفی در گونه های مختلف حيوانات می گردد و حتی گاهی اوقات علائم ناراحتيهای استخوان ، بی رنگ شدن مو ، رشد ناقص پر(طيور) و پشم (  دام ) ، تحليل غلاف ميلين در نخاع ، فيبرو سيس ميوکارديوم ، اختلالات گوارشی ( اسهال ) همگی در يک يا چند گونه از حيوانات مواجه با کمبود مس مشاهده گرديده است . 

عناصر معدنی ضروری در تغذيه :

برخی از بيماريهای شناخته شده در  طيور

آبله طیور :

یک بیماری ویروس درجوجه ها بوده که با علامت جراحات دلمه مانند ، روی پوست و قسمتهای بدون پر و یا روی حنجره ومجاری دهان یا درمجاری تنفسی ظاهر می شوند آلودگی طیور به ویروس آبله سبب کاهش رشد ، ضعف جوجه ها ، ضریب تبدیل نامطلوب وافت سریع تولید تخم مرغ می شوند ویروس آبله درهر سنی می تواند ظاهر شود ابله به صورت مستقیم یا غیر مستقیم منتقل می شود .

کوکسیدیوزیس :

کوکسیدیوز یک بیماری پروتوزآیی است که با تورم روده واسهال در طیور مشخص می شود شدت بروز آن از خفیف تا حاد متغیر می باشد سویه های مختلفی از آن وجود دارند که علائم متفاوتی دارندکمخونی ، تلفات شدید ، لاغری ، کاهش مصرف غذا ، اسهال و کاهش تولید تخم مرغ از نشانه های آن است به طور معمول از کوکسیدیواستات ها در جیره جوجه های گوشتی استفاده می شود ولی اخیرا از واکسنهای زنده استفاده می گردد .

برونشیت عفونی :

برونشیت عفونی یک بیماری تنفسی واگیردار است ویروس عامل برونشیت از نظر مقاوم بودن درحد متوسطی قرار دارد ولی توسط مواد ضد عفونی کننده معمولی درغالب موارد از بین می روند جوجه ها در تمام سنین به این بیماری حساس می باشند . علائم این بیماری به صورت نفس نفس زدن ، عطسه ، سرفه وکاهش تولید تخم مرغ ظاهر می شود برونشیت عفونی جوجه ها متفاوت از برونشیت بلدرچین است این بیماری برروی کیفیت پوسته تخم مرغ تاثیرمنفی می گذارد همچنین نازک شدن پوسته و افزایش تخم مرغهای نافرم به مدت طولانی بعد از بروز بیماری دیده می شود اگر جوجه ای درهفته اول به برونشیت مبتلا گردد هرگز به یک مرغ تخمگذار خوب تبدیل نخواهد شد درمان موثری برای این بیماری وجود ندارد اگرچه طیف وسیعی از آنتی بیوتیک ها به مدت 3 تا 5 روز برای کنترل عوارض ثانویه به کار می رود برای پیشگیری ازواکسن ها استفاده می شود واکسن زمانی موثر است که سویه موجود درواکسن باسویه شایع درمنطقه مطابقت داشته باشد امروزه ترکیبی ازواکسن برونشیت با نیوکاسل دریک ویال عرضه می شود .

بیماری نیوکاسل :

این بیماری توسط ویروس ایجاد می شود برمبنای قدرت بیماری زایی به سه دسته لنتوژنیک ، مزوژنیک و لووژنیک تقسیم میشوند لنتوژنیک سویه بدون حدت بوده ولی ولووژنیک سویه بدون حدت بوده ولی ولووژنیک سویه ای است که می تواند بیماری را درحالت فوق حاد ایجاد کند . بیماری نیوکاسل به یکباره و به صورت ناگهانی ظاهر ودر سراسر گله شبوع پیدامیکند درمرغان تخمگذار علائم کلینیکی شامل افسردگی ، از دست دادن اشتها ، کاهش مصرف آب و کاهش تولید تخم مرغ مشاهده می شود به طور که حتی ممکن است تولید به صفر برسد دوره بیماری 14-10 روز بوده ولی مرغان تخمگذار تا 6-5 هفته بعد از تولیدکامل برنمی گردند .در اثر واکسیناسیون ، جوجه ها و بوقلمون می توانند علیه بیماری نیوکاسل مصون گردند درمان 5-3 روزه آنتی بیوتیک برای جلوگیری ازعفونت های ثانویه میکروبی است .

آنسفالومیلیت مرغی :

یک بیماری ویروسی است که بر روی پرندگان جوان موثر می باشد در این بیماری لرزش بدن و بخصوص لرزش سر وگردن زیاد بوده و همراه با تلفات بالایی است جوجه هایی که بهبود یابند سپس دچار بیماری آب مروارید می شوند کاهش تولید و جوجه درآوری از  علائم دیگر است وقتی که آلودگی در کل گله پیشرفت می کند به ندرت علائم کلینیکی درمرغان تخمگذار ظاهر می شود افت 20-5 درصدی تولید به مدت 2 هفته بوده وتداوم چندانی نخواهد داشت ولی درگله های مادر افت قابل توجهی در در صد جوجه درآوری ظاهر می شود درمان موثری برای این بیماری وجودندارد وتمام پولت های تخمگذار و جایگزین بایستی در برابر بیماری ایمن شوند .

آلودگی با مایکوپلاسماگالی سپتیکوم :

این بیماری با اسامی دیگر همانند MG ، تورم کیسه های هوایی بیماری مزمن تنفسی ، عفونت شناخته می شود دراین بیماری ، سرفه ، عطسه ، خس خس ، ترشحات چشم و بینی کاهش مصرف غذا و تولید تخم مرغ وجود دارد ولی میزان تلفات پایین است در برخی موارد ممکن است علیرغم آلوده شدن گله ، عوارض بیماری ظاهر نشود مگر آنکه محرکی وجود داشته باشد عوامل تحریک شامل استرس ها ، مدیریت ، تغذیه ، تغییرات آب و هوا ، جابجایی و ... می باشد . طیف وسیعی از آنتی بیوتیک ها برای درمان استفاده می شود که پس از قطع دارو و درمانی تلفات کاهش می یابد اغلب آنتی بیوتیک ها به همراه دان یا آب به مصرف گله وسیعی استفاده می شود کم بودن یا کوچک بودن گله و تزریق انفرادی به طور چشم گیری درکنترل بیماری موثر است به علت ماندن بقایای دارو در گوشت و تخم مرغ ، از مصرف فرآورده های طیور تا طی شدن دوره عدم مصرف محصول اجتناب شودبرای کاهش اثرات زیان بار بیماری از واکنش های کشته و غیر فعال استفاده می کنند .

وبای مرغی :

وبای مرغی یک بیماری باکتریایی در طیور است این بیماری به صورت ناگهانی ظاهر شده ودرحالت حاد موجب تلفات زیاد می شود بی اشتهایی ، افسردگی ، سیانوز ، خس خس کردن ، ریزش آب از چشم و بینی ، اسهال سفید آبکی و یا موکوسی سبز وکاهش تولیدتخم مرغ از علائم دیگر بیماری است در وبای مزمن مرغی درجوجه ها آبسه وتورم مفاصل وپا دیده می شود همچنین در سینوس های زیرچشم ممکن است چرک پنیری مانند جمع شود گله ها می توانند توسط داروی درمان شوند داروی مورد نظر جهت استفاده در پولت های بیشتر از 14 هفتگی یا در مرغای تخمگذار تجاری مورد تایید نمی باشد سولفات ها و بقایای آن درگوشت وتخم مرغ باقی می مانند استفاده طولانی مدت از این داروها سمی بوده و سبب کاهش تولید در مرغان تخمگذار می شود در این خصوص میتوان از آنتی بیوتیک ها استفاه کرد در حالی که برای توقف یا جلوگیری از بروز بیماری می توان از دز بالا وبه مدت طولانی مدت استفاده کرد درمکان هایی که وبای مرغی به صورت اپیدمی بوده توصیه می شود که از واکسن های کشته یازنده استفاده شود تا زمانی که مشکلی درمزرعه ای ایجاد نشود یا مورد تایید در یک منطقه ای واقع نشود توصیه می شود که واکسیناسیون علیه بیماری وبای مرغی شروع نشود .

کوریزای عفونی :

دراین بیماری تنفسی ، تورم صورت و تاج و ریش مشاهده می شود ترشحات خارج شده از بینی به صورت تیره و چسبناک با بوی بد می باشد و تنفس به سختی صورت گرفته و خس خس مشاهده می شود کاهش مصرف غذا و آب باعث کاهش تولید تخممرغ می شود استفاده از سولفادی متوکسیندردرمان کوریزای عفونی ارجحیت دارد در صورت در دسترس نبودن این دارو میتوان از سولفامتازین ،  سولفامرازین یا ارتیرمایسین استفاده نمود واکسن مورد استفاده در زیر پوست در قسمت خلفی گردن تزریق می شود جوجه ها در 4 مرحله واکسینه میشوند که مرحله اول آن در5 هفتگی و مراحل دیگر در 15 و 19 هفتگی بوده و به طوری که بین تزریقات حداقل 4 هفته بایستی فاصله باشد واکسن مجدد در 10 ماهگی صورت می گیرد .

آنفلوانزای مرغی :

 ( از آنجايی که اين نوع بيماری طيور در چند وقت اخير به يک مسئله ی مهم در جهان و به ويژه در مناطق قفقاز و آسيای ميانی( که کشور ما نيز جزئی از آن است ) تبديل شده است ، برای آشنايی بيشتر با آن ، صورت کاملتری به آن خواهيم پرداخت ) .

بيماري آنفلوانزا طيور بوسيله تيپ A ويروس آنفلوانزا ايجاد مي شود. علائم اين بيماري متنوع بوده و بر اساس نوع ويروس، مقاومت ميزبان و شرايط محيطي مي تواند از يك بيماري خفيف با تلفات كم و يا بدون مرگ و مير تا بيماري بسيار كشنده و واگيردار متغير باشد.

ميزبان ها:

 انواع ويروس هاي اين بيماري از اردك بيشتر از ساير پرندگان جدا شده است. پرندگان آبزي نسبت به طيور اهلي در برابر بيماري مقاومتر هستند. ويروسهايي كه هيچ نوع علايم آشكاري در پرندگان آبزي ايجاد نمي نمايند مي توانند  براي طيور اهلي بسيار كشنده باشند. در ميان طيور اهلي نيز بوقلمون سريعتر از مرغ به بيماري مبتلا مي شود.

انتقال:

پرندگان آبزي به عنوان مخزن ويروس عمل نموده وعامل بيماري را در دستگاه گوارش خود حمل و از طريق مدفوع محيط را آلوده مي كنند. عامل بيماري از طريق تنفس ذرات حاوي ويروس به پرندگان حساس منتقل مي شود. اين ويروس به وسيله ترشحات بيني و دستگاه گوارش و همچنين از طريق مدفوع پرندگان مبتلا در محيط گسترش مي يابند.

نشاني هاي بيماري:

 علايم بروز بيماري آنفلوانزاي طيور بسيار متغيير است. در برخي گله ها تنها دليل عفونت افزايش ميزان تيتر پادتن در سرم خون است. اين بيماري همچنين مي تواند دستگاه تنفسي، گوارشي، توليد مثل و سيستم عصبي را مبتلا سازد. كاهش مصرف خوراك و افت توليد تخم مرغ از علايم اوليه و قابل پيش بيني بيماري هستند.

پيشگيري و كنترل:

 پرندگان وحشي و مدفوع آنها را بايد بعنوان اصلي ترين منبع ويروس در نظر گرفت و ممانعت از تماس مستقيم طيور اهلي با اين پرندگان و مدفوع مهم ترين را ه پيشگيري است. بازارهاي فروش پرندگان زنده منبع مهم آنفلوانزاي پرندگان هستند. ممانعت از برگزاري چنين بازارهايي و آموزش كاركنان مرغداري از خطر وارد شدن به اين اماكن و نيز ممانعت از نفوذ بيماري به گله هاي پرورشي از طريق محدود كردن هر نوع تماس، امري بسيار حائز اهميت در بحث پيشگيري از ببيماري هستند. پرندگان آلوده طي دو هفته اول آلودگي از طريق بزاق، ترشحات بيني و مدفوع ويروس را دفع مي كنند. چهار هفته پس از عفونت ديگر نمي توان ويروس را شناسايي نمود. بنابراين بهترين شيوه پيشگيري ممانعت از تماس پرندگان حساس و پرندگاني است كه به تازگي مبتلا شده اند.   

رعايت معيارهاي امنيت زيستي( شامل قرنطينه كامل، انتخاب جوجه سالم با حمل و نقل اصولي، پوشيدن لباس كار و چكمه، استفاده از حوضچه هاي ضدعفوني، پاكسازي و انجام ضد عفوني كامل مرغداري، واكسيناسيون صحيح بر عليه ساير بيماريها و غيره) در امر پيشگيري از بيماري بسيار حائز اهميت است. ويروس بيماري از طريق مدفوع پرندگان مبتلا موجب آلوده شدن وسايل و لباس هاي كار در نتيجه گسترش بيماري مي شود. نظارت بر رفت و آمد بين گله هاي سالم و مبتلا در پيشگيري از بيماري ضروري مي باشد.

پاكسازي و ضدعفوني:

 ويروس آنفلوانزا نسبت به اغلب مواد پاك كننده و عوامل ضدعفوني حساس است. همچنين اين ويروس به سهولت در اثر حرارت و خشكي غير فعال مي شود. قابل ذكر است كه ويروس بيماري بخوبي توسط مواد آلي (مدفوع، خون، ترشحات، خوراك، ‌پر، بستر و ..) محافظت مي شود و مي توان پس از 105 روز ويروس را از كود مرغي جدا ساخت. توجه نماييد كه خارج نمودن كامل مواد آلي قسمت اصلي يك ضدعفوني موثر مي باشد. سالن هاي آلوده مي بايد براي چندين روز حرارت داده شوند تا ويروسها غير فعال شوند. مواد آلي بايد از سالن ها خارج و سپس پاكسازي كامل و ضد عفوني تمام سطوح انجام پذيرد. بستر و كود آلوده از عوامل عمده مشكل ساز هستند و به منظور اطمينان از عدم گسترش آلودگي بايد اين مواد را به كمپوست تبديل يا دفع كامل معدوم نمود.

تغییر جنسیت در مرغ‌ها :

همواره در مورد تغییر یافتن مرغ به خروس مطالبی را شنیده‌ایم. اكثراً نسبت به این موضوع با دیده شك و تردید نگاه می‌كنیم اما به راستی تغییر جنسیت گر چه رویداد نادری است ولی اتفاق می‌افتد. تا بحال تغییر جنسیت از خروس به مرغ گزارش نشده است. درتغییر جنسیت خودبخودی فقط فنوتیپ مرغ تغییر میكندو ظاهر مرغ شبیه خروس می‌شود و از نظر ژنتیكی تغییر‌ی در آن ایجاد نمی‌شود.